Research Paper: Aanknopingspunten tussen identiteit, burgerschap en kunstonderwijs op Curaçao

Curaçao telde aan het begin van 2017 158,986 inwoners afkomstig uit meer dan 150 verschillende landen. Deze inwoners beïnvloeden met hun verschillende culturele achtergronden de Curaçaose identiteit. Sinds het begin van de twintigste eeuw is een wisselende discussie gaande over de Curaçaose identiteit. Deze discussie is na de staatkundige hervorming in oktober 2010 weer opgelaaid.

De oorsprong van de Curaçaose identiteitsdiscussie
De invloeden van buitenaf begonnen op het moment dat de Spanjaarden in 1499 Curaçao ontdekten: de Caquetíos woonden toen op het eiland. Later, in 1634, koloniseerde Nederland Curaçao. Sindsdien heeft Curaçao in verschillende staatkundige relaties deel uitgemaakt van het Koninkrijk der Nederlanden. Tussen 1662 en 1730 transformeerden de Nederlanders het eiland in een doorvoerhaven voor tot slaaf gemaakte Afrikanen. Deze gedwongen Afrikaanse diaspora heeft tot aan het einde van de negentiende eeuw grote invloed gehad op de Curaçaose bevolkingssamenstelling. De bevolking op Curaçao bestond toentertijd uit een kleine protestantste en joodse elite (15%) en een grote Afro-Curaçaose onderklasse. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond een definitieve breuk in deze bevolkingssamenstelling. Een raffinaderij vestigde zich op Curaçao en bracht de industriële revolutie op gang. Een grote stroom arbeidsmigratie volgde. Het gevolg hiervan was een stijging van de welvaart en een explosieve groei van de bevolking op Curaçao: van 30.000 inwoners in 1915 naar bijna 120.000 inwoners in 1955. Deze explosieve bevolkingsgroei had grote invloed op de discussie over de Curaçaose identiteit. Door arbeidsimmigranten met verschillende culturele achtergronden verloor de Afro-Curaçaoënaar, aan het begin van de twintigste eeuw, zijn meerderheid. De verschillende culturele groeperingen waren betrekkelijk klein, hierdoor werd vermenging door onderlinge huwelijken onvermijdelijk. Als gevolg hiervan ging het individu met ‘multiple binds’ zich met meerdere culturen verbonden voelen.

Naast Curaçao zijn ook andere eilanden (Saba, St. Maarten, St. Eustatius, Aruba en Bonaire) uit het Caribisch gebied in de 17de eeuw door Nederland gekoloniseerd. Na eeuwen kolonies te zijn van Nederlands, ontstond onder deze eilanden in het midden van de twintigste eeuw een gemeenschappelijk doel; zij wilden van hun koloniale status af. Na acht jaar onderhandelen met Nederland vormden deze eilanden op 15 december 1954 de Nederlandse Antillen. Sindsdien kregen de eilanden zelfbestuur onder de Staten van de Nederlandse Antillen. Deze verandering zorgde ervoor dat een eenheidsgevoel ontstond onder de eilanden en hun bewoners. Dit gevoel van eenheid is voelbaar via de tekst van het volkslied van de Nederlandse Antillen (Zie tekst bijlage). De identiteitsdiscussie raakte met het ontstaan van de Nederlandse Antillen tijdelijk op de achtergrond.

Door de jaren heen bloeide echter, tussen de eilanden, een strijd op met betrekking tot de vraag wie het voor het zeggen had in de Nederlandse Antillen. Dit voedde de behoefte om over te stappen naar eilandelijk zelfbestuur; deze wens leefde voornamelijk bij de economisch sterkere eilanden Curaçao en St. Maarten. Op 10 oktober 2010 zorgde deze ontevredenheid tussen de eilanden voor verandering. De Nederlandse Antillen hielden op te bestaan en de regering en Staten van de Nederlandse Antillen kwamen te vervallen. Ten gevolge hiervan werden St. Maarten en Curaçao autonome landen in het Koninkrijk der Nederlanden. Bonaire, St. Eustatius en Saba (de BES-eilanden) werden gemeenten van Nederland. Deze staatkundige hervorming maakte een nieuwe regering noodzakelijk. Curaçao en St. Maarten stapten over naar eilandelijk zelfbestuur: dit betekende dat zij vanaf 2010 de verantwoordelijkheid droegen voor een eigen landsbestuur (eigen regering en volksvertegenwoordiger) en wetgeving.
Als resultaat vormde Curaçao opeens geen onderdeel meer van een groep eilanden, maar werd een autonoom land in het Koninkrijk der Nederlanden. Deze veranderingen zorgde voor een verstoring in het voornoemde eenheidsgevoel, waardoor (weer) ruimte ontstond om te reflecteren op de ‘eigen’ Curaçaose identiteit.

De kern van de Curaçaose identiteit als probleem
Samengevat maken de verschillende culturele invloeden, gebeurtenissen uit de geschiedenis en de nieuwe staatkundige structuur, het lastig de Curaçaose identiteit te formuleren. Dit zorgt in sommige gevallen voor spanning onder de verschillende ‘culturele’ groeperingen op Curaçao. Door het confronterende verleden van de Afro-Curaçaoënaar, neigen vijandige reacties tegenover andere culturele groepen naar boven te komen. Zo denkt bij de discussie over wie een echte ‘Yu di Kòrsou’  (Kind van Curaçao) is, een deel van de bevolking dat alleen de Afro-Curaçaoënaar de ‘echte’ Curaçaoënaar is (Allen, 2010). Door wetenschappers wordt dit idee over de ‘Yu di Kòrsou’ bekritiseerd, omdat hiermee andere etnische groepen buitengesloten worden. Deze groepen hebben ook een belangrijke bijdrage geleverd aan de culturele identiteit van Curaçao (Allen, 2010). Onder de Curaçaose bevolking moet duidelijk worden dat naast de Afro-Curaçaoënaar ook andere etnische groepen een bijdrage leveren aan de Curaçaose identiteit.

Het ligt voor de hand dat iemand die weinig kennis heeft over het verleden van Curaçao, moeilijkheden zal hebben in het begrijpen van de complexiteit van de discussie over de Curaçaose identiteit. Hier is voor het onderwijs een grote rol weggelegd.

Het onderwijs op Curaçao maakt onderdeel uit van de Curaçaose identiteit als probleem
In het onderwijs op Curaçao zijn de instructietaal, het lesmateriaal en de centrale examens decennialang volledig overgenomen uit Nederland. Zelfs het lesmateriaal voor vakken uit het cultuurcurriculum waren heel lang niet gebaseerd op de Curaçaose context. Hiermee heeft het onderwijs indirect meegewerkt aan de handhaving van het identiteitsprobleem: dit heeft ervoor gezorgd dat veel kennis over de Curaçaose geschiedenis en cultuur, niet is overgedragen aan leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs. De verschillende elementen die de Curaçaose identiteitsdiscussie ingewikkeld maken bleven hierdoor onderbelicht.

Dit veranderde deels in 2007, toen in het voortgezet onderwijs meer nadruk werd gelegd op de Curaçaose context. De door de Overheid gesubsidieerde middelbare scholen stapten toen over naar het Voortgezet Onderwijs Nieuwe Stijl. Deze onderwijsstijl hield onder andere in dat voor de vakken Geschiedenis, Aardrijkskunde, Nederlands, Papiamentu, Spaans, Informatica en Kunstvak, context-gericht lesmateriaal werd aangeboden dat beter aansloot op de leefwereld en het niveau van leerlingen op Curaçao.

Onderzoeksvragen
In hoeverre het Voortgezet Onderwijs Nieuwe Stijl meer draagvlak heeft opgebouwd voor de Curaçaose identiteitsdiscussie, staat in deze scriptie centraal.

Verder is, vanuit de gedachte dat het leren over en reflecteren op de eigen identiteit en de identiteiten in de directe omgeving belangrijke functies zijn van kunst, gekozen voor een nadruk op het kunstonderwijs aan adolescenten op de middelbare school havo/vwo te Curaçao. Kunstvak is een van de vakken uit het cultuurcurriculum en zou mede hierdoor een bijdrage kunnen leveren aan meer draagvlak betreffende de Curaçaose Identiteitsdiscussie.

Met de bovenstaande punten in het achterhoofd zijn in deze scriptie de volgende twee hoofdvragen beantwoord:

  1. Draagt het kunstonderwijs, zoals dit in 2017 op Curaçao gegeven wordt, bij aan het ontwikkelen van identiteit en burgerschap bij adolescenten in de examenklas havo/vwo? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
  2. Hoe kan, op Curaçao, verder gewerkt worden aan een kunstcurriculum dat aansluit op en bijdraagt aan de Curaçaose Identiteitsdiscussie?


Meer weten over dit onderzoek?
Stuur dan een mail naar thecultureagenda@gmail.com

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s